• شنبه ۲۲ اردیبهشت ماه، ۱۳۹۷ - ۱۷:۲۰
  • دسته بندی : اجتماعی
  • کد خبر : 972-4990-5
  • خبرنگار : 920916
  • منبع خبر : گزارش

/در آستانه همایش بزرگداشت دکتر محمد عبداللهی/

استاد دکتر محمد عبداللهی و سیاست‌ورزی جامعه‌شناسانه

مرحوم دکتر محمد عبداللهی
یادداشت – خبرگزاری ایسنا، منطقه ایلام

علی موسی‌نژاد - عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد ایلام

تا جایی که حافظه‌ام یاری می‌کند، نخستین مواجهه صاحب این قلم با شادروان استاد دکتر محمد عبداللهی در خرداد ماه 1381 دست داد که نخستین همایش ملی آسیب‌های اجتماعی به همت ایشان برگزار شد. این آشنایی آغازی شد برای ارتباط بیشتر میان ما . در یکی از این تما‌س‌ها، مرحوم دکتر پیشنهاد کرد که موضوع تأسیس دفتر انجمن جامعه‌شناسی در استان ایلام را با تحصیلکرده‌های علوم اجتماعی در ایلام مطرح نمایم. پس از در میان گذاشتن موضوع با برخی دانشگاه رفته‌های حوزه علوم اجتماعی و پیگیری و دوندگی نه چندان کم که لازمه این گونه کارها در ایران است، بالاخره دفتر انجمن جامعه‌شناسی ایلام با حضور رئیس و اعضای هیئت مدیره انجمن (دکتر عبداللهی، دکتر چلبی، زنجانی‌زاده، دکتر شیخاوندی و دکتر فیوضات) در صبح روز پنج‌شنبه مورخه 18 بهمن 1382 در دانشگاه ایلام افتتاح شد. تصدی مسئولیت دفتر انجمن در استان ایلام، بهانه‌ای بود که پیوسته با مرحوم استاد در تماس باشم و به تبادل نظر پیرامون موضوع‌های مختلف با ایشان بپردازم. خاطره‌های مشترک به دلیل تعلق هردو ما به ایلام طبیعتاً گاهی اقتضا می‌کرد که بحث‌ها به سوی مشکلات استان ایلام، روابط میان اعضای انجمن در ایلام و ضرورت انسجام میان آنها و اهتمام و نقش‌آفرینی‌شان در تبیین مسائل استان تغییر مسیر دهد.

من از این رهگذر همچنین با اعضای هیئت مدیره انجمن و مسئولان دفاتر استانی و تعداد قابل توجهی از دیگر اعضای انجمن جامعه‌شناسی ایران در مناطق مختلف کشور در تماس بودم و در اثنای گفت و شنودها و دیدارها و جلسات، فرصت یافتم تا دیدگاهای‌شان را در مورد مرحوم استاد دریابم و بر حسب اظهار نظرهای موافقان بسیار و منتقدان کم‌شمار، به تصویری از جایگاه دکتر در جامعه‌شناسی ایران و نقش ایشان در پیشرفت این علم دست یابم. این تصویر البته صرفاً نه حاصل شنیدن و دیدن تمجیدهای دانشجوها و دوستان و همفکران و همکاران دکتر بلکه متأثر از نقدها و حتی سعایت‌های مخالفانش که گاه شاهد بوده‌ام، هم هست. باری، تصویری که در ادامه از شخصیت دکتر برساخته می‌شود، نتیجه آشنایی من با آثار و افکار و عملکرد و دیدگاه‌ها و دغدغه‌ها و به طور کلی، شخصیت ایشان است.

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های مرحوم دکتر عبداللهی، نگاه متفاوت ایشان به امر سیاست‌ورزی اهل علم بود. ایشان، جایگاه ویژه‌ای برای علم قائل بود و شأن اهل علم را بسی رفیع‌تر از آن می‌دانست که نخود آش جنجال‌های سیاسی شود. وی چنان به این امر پایبند بود که به ندرت تن به مصاحبه‌های مطبوعاتی می‌داد و در معدود مواردی که در رسانه‌ها اظهار نظر کرد، پا را از حریم علم جامعه‌شناسی و اظهار نظر کارشناسانه فراتر نگذاشت و سخنی سیاسی دست کم به روال مرسوم در ایران نگفت. وی پیوسته به مسئولان دفاتر انجمن گوشزد و تأکید می‌کرد که انجمن جامعه‌شناسی، یک نهاد علمی است و وظیفه‌اش تولید و ترویج و توزیع علم است! شما به عنوان مسئولان دفاتر انجمن، به اظهار نظر علمی در مورد مسائل بپردازید اما حق ندارید با این عنوان وارد مباحث سیاسی شوید و از طیف‌های سیاسی طرفداری یا انتقاد کنید و اگر هم مجبور به این کار شُدید، از اسم انجمن استفاده نکنید. مرحوم استاد معتقد بود که اهالی علوم اجتماعی برای تولید دانش در راستای شناخت و ارائه راه‌حل برای مسائل اجتماعی تربیت شده‌اند و رسالت اصلی آنها فعالیت در این زمینه است نه سیاست‌ورزی ( آن‌ هم به شیوه‌ای که به غلط در ایران رواج یافته)، لذا نباید انرژی‌شان را صرف بازی‌های بی‌حاصل سیاسی بکنند و از رسالت اصلی‌شان غفلت کنند. وی با عملی کردن این باور، جایگاه علمی انجمن جامعه‌شناسی ایران را تقویت، و تلاش کرد مشروعیت علمی انجمن را تا بدان پایه برساند که تبدیل به مرجعی معتبر برای تحقیق و اظهار نظر در مورد مسائل اجتماعی جامعه ایران شود که نظام اجرایی و دیوان‌سالاری باید به آن رجوع کند. برقراری ارتباط و انعقاد تفاهم‌نامه‌ها با سازمان‌ها، برگزاری همایش‌ها با همکاری و مشارکت دستگاه‌های اجرایی از قبیل وزارت کشور، شهرداری تهران، سازمان بهزیستی و ... ، افزایش شعبه‌های انجمن جامعه‌شناسی ایران در استان‌ها، سامان‌دهی مجله انجمن و تقویت بیش از پیش آن، و برگزاری نشست‌های علمی از جمله فعالیت‌هایی بود که مرحوم استاد در راستای قرار گرفتن انجمن بر روی ریل فعالیت علمی و ارتقای شأن علمی انجمن و مرجعیت بخشیدن به آن انجام داد.

ویژگی دیگر شادروان دکتر عبداللهی که به نظر من از وی شخصیتی خاص و ممتاز می‌سازد، این بود که ایشان یک شخصیت علمی- اجرایی تمام عیار بود. یکی از امتیازات بارز مرحوم دکتر عبداللهی از دیدگاه دانشجویان جامعه‌شناسی، تسلط ایشان بر دستگاه‌های فکری و نظام‌های نظری پیچیده در جامعه‌شناسی از قبیل نظریه پارسونز است. دیدگاه‌های پارسونز از جمله انتزاعی‌ترین و پیچیده‌ترین دیدگاه‌ها در جامعه‌شناسی هستند که اهالی جامعه‌شناسی به دشواری می‌توانند به فهم کامل و درست آنها نائل شوند و بر مبنای آنها به تحقیق بپردازند. مرحوم دکتر از معدود جامعه‌شناسانی بود که توانایی خاصی در فهم و نیز تفهیم و تعلیم مدل نظری پارسونز داشت و در چارچوب آن می¬اندیشید و با عملیاتی کردن آن به تأمل و تعمق و تحقیق در باره مسائل اجتماعی پرداخت. از طرف دیگر، مرحوم دکتر در برنامه‌ریزی و پیگیری امور اجرایی چنان صبور و آگاه و مسلط بر رموز و جزئیات کارها ظاهر می‌شد که از وی یک «بوروکرات» تمام عیار می‌ساخت تا جایی که آنان که شاهد فعالیت‌هایش بودند، به سختی باور می‌کردند که این همان کسی است که «اندیشیدن» آن هم در قالب یکی از انتزاعی‌ترین نظریه‌های چندسطحی در جامعه‌شناسی را برگزیده است. وی بر خلاف برج عاج‌نشینان بیگانه با واقعیت که رسالت خود را صرفاً «تئوری‌پردازی» آن هم در مورد هر موضوع ریز و درشت قلمداد می‌کنند و در این زمینه، قائل به هیچ حدی نیستند؛ از یک طرف، و مدرک‌داران گرفتار در باتلاق واقعیت‌های روزمره که  از فوائد مدرک‌شان صرفاً به امتیازات مالی بسنده کرده‌اند، از طرف دیگر؛ هم اهل نظریه‌پردازی به شیوه‌ای بود که در خدمت عمل قرار گیرد و هم مرد عملِ مبتنی بر اندیشه‌های علمی بود. و در این راستا، در مورد هر موضوعی اظهار نظر نمی‌کرد بلکه پرداختن به چند «ابر مسأله» از قبیل همبستگی، نظم اجتماعی و بحران هویت را که ریشه در علایق نظری‌اش داشتند، به مثابه وظیفه خود برگزید.

ویژگی مهم دیگری که می‌توان برای مرحوم دکتر عبداللهی برشمرد، اعتقاد ایشان به گفتگو به مثابه یک استراتژی کارآمد برای حل مشکلات بود. در دستگاه فکری دکتر عبداللهی، گفتگو و تعامل تنها راه کم‌هزینه و سازنده‌ای است که عالمان دغدغه‌مند و دلسوز باید برای شناخت مسائل جامعه ایران و دستیابی به راه‌حل‌های مناسب برای آنها در پیش گیرند. بر این اساس، وی خود از هیچ تلاش علمی و اجرایی برای شکل‌گیری و تقویت فرهنگ و فضای گفتگو دریغ نکرد.

در پایان و به عنوان یکی دیگر از خصوصیات برجسته استاد دکتر محمد عبداللهی، باید به سرمایه اجتماعی اشاره کرد که آن استاد فقید طی سال‌ها فعالیت علمی و با ایجاد شبکه روابط بسیار گسترده میان کنشگران علوم اجتماعی ایجاد کرد. وی با تکمیل و تداوم خدمات استادش، زنده‌یاد استاد دکتر غلامحسین صَدیقی (بنیانگذار جامعه‌شناسی در ایران)، در گسترش و هویت‌بخشی و کارآمدی جامعه‌شناسی در ایران و کاربردی کردن جامعه‌شناسی و قرار گرفتن آن در خدمت اهداف کلان جامعه اهتمام ورزید و در این راه و راستا خودش علاوه بر التزام مثال‌زدنی به اصول علمی و از جمله انتخاب مسائل تحقیق بر مبنای دغدغه‌های نظری، بیش از همه تلاش کرد که با انجام پژوهش‌های کاربردی، اعتماد سیاست‌گذاران و برنامه‌ریزان را به جامعه‌شناسی و جامعه‌شناسان جلب کند و ارزش و اهمیت علم جامعه‌شناسی را به آنها بنمایاند. گواه این مدعا، گستره فعالیت‌های مرحوم دکتر عبداللهی در زمینه‌های متعدد از قبیل آموزش و تربیت شاگردان، انجام تحقیقات متعدد، نگارش و انتشار کتاب، فعالیت به عنوان رئیس انجمن جامعه‌شناسی ایران، عضویت و مشارکت در شوراهای و کمیته‌های مختلف، فراهم کردن زمینه برای تجربه اندوزی و بالیدن جامعه‌شناسان جوان و ترجیح علم بر سیاست و محدود کردن گرایش سیاسی خود به اصول علمی و تلاش برای جلوگیری از قربانی شدن انجمن در پای بازی‌های سیاسی است که یادآور مشی جامعه‌شناسان بزرگی از قبیل دورکیم است.

یادش گرامی


انتهای پیام

ارسال خبر به دوستان

* گیرنده(ها):

آدرس ایمیل ها را با علامت کاما از هم جدا نمایید. (حداکثر 3 آدرس پست الکترونیکی گیرنده را وارد نمایید)
متن ارسال:

ارسال نظر

نام و نام خانوادگی:
آدرس سایت شما:
* آدرس پست الکترونیکی:
* متن:
* کد مقابل را وارد نمایید: